Molibdɛni, n’o ye tɛmɛsira nɛgɛmafɛn ye min nimɔrɔ ye 42 ye tabali waatilama kan, o ye mɔgɔw hakili sama kosɛbɛ a ka kemikaliya cogoya kɛrɛnkɛrɛnnenw n’a baarakɛcogo caman kosɔn. A ka kemikaliya taamaʃyɛn ye Mo ye, wa a bɛ nɛgɛ finman dɔ jira min bɛ i n’a fɔ warijɛ- ani a ka gɛlɛn ani a bɛ mɛn. Molibdɛni bɛ sabati so funteni na, fiɲɛ tɛ don a la ani a tɛ kɛ ni asidi klorokini walima asidi fluorique ye kemikaliya siratigɛ la. O b’a to a nafa ka bon kosɛbɛ foro caman na.
Molibdɛni, n’o ye tɛmɛsira nɛgɛmafɛn ye min nimɔrɔ ye 42 ye tabali waatilama kan, o bɛ sɔrɔ fɔlɔ i n’a fɔ molibdɛni minɛn min bɛ sɔrɔ a yɛrɛ la (MoS2). O fɛnɲɛnamafagalan nɔgɔlen, nɛrɛmuguma in dɔnna kabini fɔlɔfɔlɔ, nka a ni minɛnw bɔlen don ɲɔgɔn fɛ i n’a fɔ plɔmu, galena ani grafite, o y’a to a ka gɛlɛn ka danfara don a ni ɲɔgɔn cɛ tigitigi. Gɛrɛkikan na, "molibdos" kɔrɔ ye plɔmu ye, wa fo ka na se san kɛmɛda 18nan laban ma, nɛgɛ fila yɛrɛ tun bɛ feere kɛrɛfɛ Erɔpu sugu la i n’a fɔ molibdɛni sɛnɛfɛn.
San 1779, Scheele y’a jira k’a lajɛ ko plɔmu walima grafite ni molibdɛni ye fɛnw ye minnu tɛ kelen ye. A y’a Kɔlɔsi ko asidi azotiki tɛ Kɛ ni grafite ye, nka a bɛ Kɛ ni molibdɛni ye ka mugu finman dɔ Bɔ. Ka fara o kan, ni asidi azotiki ni alkaliji dɔ tobira ka kɛ kristali ye, kɔgɔ bɛ ja. Scheele y’a Jira ko nin mugu finman in tun ye nɛgɛ oksizɛni ye tiɲɛ na, o ye molibdɛni ɔkisidi ye. A y’a ɲini ka o ɔkisizɛni in ɲagami ni charbon ye k’a sumaya funteni caman na, ka se ka molibdɛni kɛnɛ bɔ. A y’a Sɔrɔ fana ko ni molibdɛni ye sumaya ni kisɛ ye, o bɛ molibdɛni saniyalen wɛrɛ Bɔ.
San 1782, Suwɛdi jamana minɛbaga Elmo ye fɛɛrɛ kura dɔ kɛ ka molibdɛni bɔ. A ye charbon, asidi molibdiki ani linkisɛ tulu ɲagami walasa ka nɛgɛ molibdɛni bɔ molibdɛni na ka ɲɛ. A y’a tɔgɔ da ko molibdɛni, ni taamasiyɛn ye Mo. O sɔrɔli in dɔnna Suwɛdi kemisɛri tɔgɔba dɔ fɛ, n’o ye Berzelius ye, min ma fɛnw sɔrɔ dɔrɔn i n’a fɔ seriyɔmu, seleniyɔmu, siliyɔmu, tantalimu, ani toriyɔmu, nka a ye ɲinini juguw kɛ fana molibdɛni nafaw kan.
Ni molibdɛni nɛgɛ jeni fiɲɛ na, a bɛ sanu yeelen bɔ, wa molibdɛni ion minnu bɛ oksidan cogoya wɛrɛw la, olu bɛ kulɛri suguya wɛrɛw jira. San 100 ni kɔ ɲinini kɔfɛ, a kɛra san 1893 la, Mawson ye karɔbɔni ni molibdɛni triɔkisidi ɲagaminen dɔ wuli kuran foro kɔnɔ, ka nɛgɛ fɔlɔ min dilannen don ni molibdɛni hakɛ ye 92%-96% ye.
Hali ni molibdɛni sɔrɔla a bɛ san 200 ni kɔ bɔ, a yiriwali n’a baaracogo belebele-da daminɛ nin san kɛmɛ in na, kɛrɛnkɛrɛnnenya la nin san tan laban ninnu na. Molibdɛni n’a sɔgɔlenw ye baara kɛ kosɛbɛ foro caman na k’a sababu kɛ u fanga ka bon, u ka funteni bonya hakɛ dɔgɔyali, u ka funteni ni kuran tacogo ɲuman, ani u ka sɔgɔli ni u sɛgɛncogo ɲumanba.
Molibdɛni bɛ kɛ fɔlɔ nɛgɛso la, nɛgɛ min tɛ sɔgɔ, nɛgɛ min bɛ kɛ ni baarakɛminɛnw ye, ani nɛgɛ min bɛ kɛ ni nɛgɛ ye, yɔrɔ minnu na molibdɛni ɲinini ka ca. Molibdɛni farali bɛ nɛgɛ min tɛ sɔgɔ, o ka sɔgɔli kɛcogo ɲɛ kosɛbɛ, ka sɔrɔ ni molibdɛni farala nɛgɛ kan, o fana bɛ dɔ fara a fanga ni a sɛgɛnbaliya kan. O tɛmɛnen kɔ, nikɛri-basigilen superalloys minnu kɔnɔ molibdɛni 18% bɛ sɔrɔ, olu nafa ka bon aerospace baara la. U wulicogo ka bon, u ka density dɔgɔya, ani u ka funteni hakɛ dɔgɔyali b’u kɛ fɛn ɲumanw ye walasa ka fɛn suguya caman dilan minnu ka funteni ka bon-.
Molibdɛni bɛ baara kɛ kosɛbɛ ɛntɛrinɛti la, i n’a fɔ ɛntɛrinɛti minɛnw i n’a fɔ ɛlektrɔniki tubabukan, transistor ani rectifiers. Molibdɛni nɛgɛ saniyalen fana nafa ka bon forow la minnu funteni ka bon, kuran bɔli masinw (EDM), ani nɛgɛw-tigɛ. Molibdɛni bɛ kɛ fana arajo ni X-ray minɛnw dilanni na, ka fara sɔgɔli ni kemikɛli baara wɛrɛw kan.
Ni molibdɛni farala nɛgɛw kan minnu bɛ kɛ ni nɛgɛ ye, o bɛ se ka dɔ fara u ka sɔgɔsɔgɔninjɛ dan kan, u ka se ka sɔgɔsɔgɔ, ani u ka magɛnni banbaliw. Molibdɛni ɔkisidi ni molibdɛti jɔyɔrɔ ka bon kosɛbɛ i n’a fɔ fɛnɲɛnɛmafagalanw kemikɛli ni petoroli baarakɛyɔrɔw la. Ka fara o kan, disulfide molibdène ye tulumafɛn nafamaba ye sanfɛla ni masinw dilanni na. A ka kisɛkisɛ kɛlɛli ɲɔgɔn tɛ, o b’a to a bɛ se ka gazi monoksidi hidrɔzɛni kɛ dɔlɔw ye cogo dɔw la.
Molibdɛni tali bɛ ka caya ka taa a fɛ, sisan a bɛ seko ni dɔnko caman na, i n’a fɔ nukliyɛri fanga ani fanga kura. Molibdɛni fana ye fɛn ye min nafa ka bon jiriw falenni na, wa a nafa ka bon jiriw ka ɲɛnamaya la. Sɛnɛ na, molibdɛni bɛ kɛ bagajiw la minnu bɛ kɛ ni fɛn fitininw ye walasa ka balo nafamaw di jiriw ma.
Molibdɛni, n’o ye fɛn ye min jɔyɔrɔ ka bon kosɛbɛ iziniw ni sɛnɛko la, o fana jɔyɔrɔ ka bon hadamaden farikolo la. Molibdɛni hakɛ bɛɛ lajɛlen bɛ baliku farikolo la, o bɛ bɛn miligaramu 9 ma, sugunɛ ni sugunɛ de ye farikolo yɔrɔw ye minnu ka molibdɛni hakɛ ka ca. A ka kan ka kɔlɔsi ko Mo-99, n’o ye molibdɛni isotopu radiyowatiki ye, o bɛ kɛ dɔgɔtɔrɔsow la walasa ka Technetium-99 labɛn. Technetium-99, n’o ye isotope radioactif barikama ye, o bɛ kɛ tuma caman na walasa ka kɔnɔnafɛnw ja ta. Ja lajɛ waati, a ka c’a la, Mo-99 bɛ minɛ ni aliminiyɔmu ɔkisidi mugu ye, ka mara minɛn fitinin dɔ kɔnɔ. Ni Mo-99 bɛ toli, a bɛ wuli ka kɛ Technetium-99 ye, o kɔfɛ, a bɛ kɛ furakɛli sɛgɛsɛgɛliw ye.
Molibdɛni sɔrɔli daminɛna san kɛmɛda 14nan na, waati min na a sɔrɔla fɔlɔ Japon samurai npanw dilanni na, o kɛra sababu ye k’a ka sɔrɔdasi baara daminɛ. San 1891, Faransi ka tɔnba Snyder ye fɛn kura don a kɛtɔ ka molibdɛni kɛ fɛn ye min bɛ kɛ ka fɛnw kɛ ka kɛlɛkɛminɛnw dilan minnu kɔnɔ molibdɛni bɛ sɔrɔ, ka nafa sɔrɔ a ka dɔgɔn hakɛ la (tungsten ta tilancɛ dɔrɔn). O sɔrɔli kɛra sababu ye ka molibdɛni bila tungsten nɔ na dɔɔnin dɔɔnin nɛgɛ caman na. Diɲɛ kɛlɛ fɔlɔ daminɛna, ferotungsten sɔrɔli dɔgɔyara, wa tungsten ɲinini cayara kosɛbɛ, o ye molibdɛni baara bila ka taa a fɛ nɛgɛw la minnu ka gɛlɛn kosɛbɛ ani minnu bɛ se ka ɲɔgɔn gosi-. K’a sababu kɛ molibdɛni nafa bonyalen don sɔrɔdasiya la, diɲɛ kɔnɔ gɔfɛrɛnamanw y’a daminɛ k’a jate nɛgɛ ye min bɛ se ka kɛ fɛɛrɛ ye. San kɛmɛda 20nan daminɛ na, molibdɛni ka baarakɛcogo cayara fo ka se ka kɛ ni misiri marifaw dilanni ye minnu bɛ se ka funteni caman kɛlɛ ani ka fɛn kɔrɔw yiriwali i n’a fɔ tungsten ani molibdɛni sɔgɔlenw. Molibdɛni tun bɛ baara kɛ kosɛbɛ fana fɛnw na minnu ka ɲi kosɛbɛ-kɛlɛkurunw, misiriw ani minɛn kɔrɔlenw na.
Molibdɛni sɔgɔlenw, nɛgɛmafɛnw tɛ-nɛgɛw ye minnu dilannen don ni molibdɛni ye min faralen don fɛn wɛrɛw kan, u yɔrɔ kolomaw ye titaniyɔmu, zirkoniyɔmu, hafniyɔmu, tungsten ani dugukolo nafamafɛnw ye. O fɛnɲɛnɛmaw bɛ funteni-sɛnɛcogo ɲuman di, kuran-sɛnɛcogo ɲuman, ani funteni-falen-falen dɔgɔya. U bɛ fanga danfaralen jira funteni caman na, u bɛ daminɛ degere 1100 na ka se degere 1650 ma , wa u bɛ baarakɛcogo ɲuman di ni i y’a suma ni tungsten ye. O de kosɔn, molibdɛni bɔgɔlanw bɛ baara kɛ kosɛbɛ baara caman na, i n’a fɔ rezow ni anodew dilanni ɛlektrɔniki tubuw kama, dɛmɛnanw kuran yeelenbɔlanw kama, die-casting ani extrusion dies, ani sanfɛlabɔlanw yɔrɔ kolomaw jɔli.
Nka, diɲɛ kɛlɛba fɔlɔ bannen kɔfɛ, molibdɛni ɲinini dɔgɔyara kosɛbɛ. Walasa ka o gɛlɛya in ɲɛnabɔ, o baarakɛyɔrɔ tun ka kan ka teliya ka baarakɛcogo kura ɲini. A nisondiyalen don ko nɛgɛ kura min ka dɔgɔn-molibdɛni ma, o ye sɔn sɔrɔ mobiliko la, o kɛra waati kura taamasiyɛn ye molibdɛni ɲinini n’a yiriwali la yɔrɔw la i n’a fɔ nɛgɛ. San 1930 labanw na, molibdɛni tun bɛ kɛ fɛn fɔlɔ ye izini suguya caman na, o ye dɛmɛ barikama di molibdɛni-minɛn nɛgɛw suguya bonya ma. Diɲɛ kɛlɛba filanan kɔfɛ, segin-ka-bɔnye cɛsiriw ye ɲininiw ni suguya yiriwali sabati ka t’a fɛ molibdɛni ka izini baarakɛcogo la.
Fɔ ka na se bi ma, nɛgɛ min bɛ kɛ ni nɛgɛ ye, nɛgɛ min tɛ sɔgɔ, nɛgɛ min bɛ kɛ ni baarakɛminɛnw ye, ani nɛgɛ min bɛ kɛ ni nɛgɛ ye, olu tora molibdɛni baara fɔlɔw ye. O bɛɛ n’a ta, ni fɛɛrɛ kuraw ni iziniw yiriwali kɛra, an dalen b’a la ko molibdɛni baarakɛcogo bɛna taa a fɛ ka bonya, ka dɔ fara hadamadenw ka ɲɛtaa kan.
Molibdɛni, n’o ye fɛnba ye, o bɛ Sɔrɔ fɔlɔ granit (granite) la Dugukolo ‘kɔnɔ. A ka minɛnw sɔrɔyɔrɔw ka nɔgɔn kosɛbɛ, u bɛ Kɛ fɔlɔ ni sulfure (sulfide) fɛnɲɛnamafagalanw ye. K’a da a jɔyɔrɔba kan sɔrɔdasi marifaw la, diɲɛ jamanabaw y’a jira ko a ye fɛnɲɛnamafagalanw marayɔrɔ ye min bɛ se ka kɛ fɛɛrɛ ye. Minɛriw maracogo fɛɛrɛbɔlenw kun ye ka jamana lakanani sabati ani ka fɛnɲɛnamafagalanw mara minnu ka dɔgɔ kosɛbɛ ne ka jamana kɔnɔ. Sisan, jamana tan diɲɛ kɔnɔ, u ye fɛɛrɛ bɛɛ sigi senkan min bɛ se ka kɛ sababu ye ka fɛnɲɛnamafagalanw maracogo bɛɛ lajɛlen kɛ. n ka jamana bɛ waso molibdɛni sɔrɔyɔrɔ caman na, o bɛɛ lajɛlen ye tɔni miliyɔn 8,6 ye (a suman ni molibdɛni ye), o la, izini nafolo maralenw bɛ tɔni miliyɔn 3,5 ɲɔgɔn bɔ, a bɛ jɔyɔrɔ filanan na kosɛbɛ diɲɛ kɔnɔ. O nafolo ninnu tɛ bonya dɔrɔn ye, wa u tilalen don yɔrɔ caman na, nka u bɛ sɔrɔ fana ni nafolomafɛnw ye minnu ka bon-, ani jirisunw minnu man dun, minnu sɔrɔli ka nɔgɔn, o bɛ nɔba bila diɲɛ molibdɛni suguya la. Ameriki Woroduguyanfan fana bɛ waso ni molibdɛni nafolo caman ye. A ka kan ka kɔlɔsi ko n ka jamana ka molibdɛni nafolo kɔlɔsili ka ca ni dugukolo nafamaw ta ye. Minisiri min ɲɛsinnen bɛ nafolosɔrɔko ma, o b’a fɛ sisan ka molibdɛni kɛ fɛnɲɛnamafagalan lakananen ye, ka minɛnko hakɛ bɛɛ lajɛlen ɲɛnabɔli waleya ani ka minɛnko hakɛ laɲiniw bɔ kɛnɛ kan minnu bɛ bɛn o ma. O wale in b’a jira ko molibdɛni bɛna kɛ fɛnɲɛnamafagalan kɛrɛnkɛrɛnnen wɛrɛ ye, ka sanu, tungsten, tintin, antimoni, ani dugukolo nafamaw fara ɲɔgɔn kan, walasa ka lakana ni ɲɛnabɔli kɛrɛnkɛrɛnnen sɔrɔ jamana fɛ.






